Trả lời nhanh: Màu của bột màu gốm khi còn là bột KHÁC hẳn màu sau khi nung. Hai thứ làm nó đổi nhiều nhất là (1) có phủ men trong lên trên hay không, và (2) nhiệt độ nung. Cùng một loại bột "đỏ mã não", nung 1240°C ra sắc mận tím, nung 1320°C lại ra xanh nhạt — màu cháy gần hết. Vì vậy luôn nung một test tile trên chính loại đất và lò của bạn trước khi dùng cho lô lớn.
Vì sao màu bột không phải màu sản phẩm?
Bột màu gốm là hợp chất vô cơ được nung kết ở nhiệt độ cao mới hiện màu ổn định. Khi còn ở dạng bột, cái bạn thấy chỉ là màu của hạt khoáng chưa phản ứng. Sau khi nung, ba yếu tố can thiệp:
- Men phủ lên trên. Lớp men trong làm màu sâu và bóng hơn; không phủ men thì bề mặt mờ, sắc nhạt và khô hơn.
- Nhiệt độ. Một số gốc màu bền tới 1350°C, một số cháy mất ngay trên 1250°C.
- Dòng đất và độ dày lớp. Đất ăn màu; quét mỏng ra nhạt, quét dày ra đậm và dễ chảy.
Chênh lệch giữa 1240°C và 1320°C lớn tới mức nào?
Bảng dưới là màu đo được từ hai tấm test tile nung cùng bộ màu ở hai điều kiện: 1240°C lò điện và 1320°C lò gas. Mỗi mức có hai cột: phần có phủ men trong và phần để mộc không phủ men. Hai cột trái là 1240°C, hai cột phải là 1320°C — nhìn ngang một hàng là thấy màu đó đổi thế nào khi nâng nhiệt.
| Màu | Sau nung 1240°C (có men) | Sau nung 1320°C (có men) | Mức đổi |
|---|---|---|---|
| Đỏ Trung Quốc | đỏ | nâu rất đậm | đổi hẳn |
| Hồng đào | đỏ | đỏ | đổi rõ |
| Đỏ mã não | đỏ đậm xỉn | xanh lá nhạt xỉn | đổi hẳn |
| Đỏ sắt | nâu | cam xỉn | đổi rõ |
| Nâu hạt dẻ | xám rất đậm | xám rất đậm | gần như giữ nguyên |
| Nâu cà phê | nâu đậm xỉn | xám rất đậm | đổi rõ |
| Vàng cam | cam | nâu | gần như giữ nguyên |
| Vàng Trung Quốc | vàng tươi | vàng tươi | gần như giữ nguyên |
| Vàng chanh | vàng nhạt | vàng rất nhạt | đổi hẳn |
| Màu trà | nâu | nâu | gần như giữ nguyên |
| Nâu nhạt | cam đậm | nâu đậm | gần như giữ nguyên |
| Đen đậm | gần như đen | gần như đen | gần như giữ nguyên |
| Xanh bảo thạch | xanh dương | xanh dương đậm tươi | đổi hẳn |
| Xanh biển biếc | xanh dương nhạt | xanh dương | đổi rõ |
| Xanh da trời | xanh dương | xanh dương | đổi rõ |
| Xanh công | xám trung | xanh dương rất đậm xỉn | đổi rõ |
| Tím violet | xám rất đậm | xám rất đậm | gần như giữ nguyên |
| Trắng | trắng ngà | trắng ngà | gần như giữ nguyên |
| Xanh lá đậm | vàng đậm xỉn | xanh lá rất đậm | đổi rõ |
| Xanh cỏ | xanh lá | xanh lam lục | đổi hẳn |
| Xanh quả | xanh lá xỉn | xanh dương | đổi rõ |
| Xanh lục công | xanh lam lục rất đậm | xanh lam lục rất đậm | gần như giữ nguyên |
| Xám bạc | xám trung | xanh dương đậm xỉn | đổi rõ |
| Xám đậm | xanh dương rất đậm xỉn | xanh dương rất đậm | đổi rõ |
Xem ảnh đầu bài để đối chiếu bằng mắt: mỗi hàng có 4 ô — hai ô trái là 1240°C (có men, để mộc), hai ô phải là 1320°C.
Màu nào đổi nhiều nhất khi nâng nhiệt?
- Đỏ mã não — 1240°C cho sắc mận tím, lên 1320°C thành xanh xám nhạt. Đây là ví dụ rõ nhất của việc màu bị cháy khi vượt ngưỡng.
- Đỏ Trung Quốc — vẫn còn đỏ nhưng tối sập hẳn, mất độ tươi.
- Xanh cỏ, xanh quả — ngả sang phía lam khi lên nhiệt cao.
- Vàng Trung Quốc, trắng, đen — gần như không đổi, thuộc nhóm bền nhiệt.
Quy luật chung: nhóm đỏ, cam, hồng nhạy nhiệt nhất vì thường là màu bọc (inclusion/encapsulated); nhóm nâu, đen, xanh coban bền hơn nhiều.
Nung test tile thế nào cho đúng?
- Dùng đúng loại đất bạn sẽ làm sản phẩm, không mượn đất khác.
- Trên cùng một miếng, quét 1 lớp, 2 lớp, 3 lớp ở ba ô cạnh nhau để thấy ảnh hưởng của độ dày.
- Phủ men trong lên một nửa miếng, để mộc nửa còn lại.
- Nung đúng lịch nung và nhiệt độ bạn dùng cho hàng thật.
- Ghi rõ mã màu và tỉ lệ pha lên mặt sau miếng test trước khi nung.
Tỉ lệ pha bao nhiêu là vừa?
| Cách dùng | Tỉ lệ bột màu | Ghi chú |
|---|---|---|
| Pha vào men | 3–10% khối lượng | Khuấy đều rồi rây qua lưới 180 mesh |
| Màu vẽ dưới men | 20–40% | Thêm chất kết dính để chỉnh độ sệt |
| Trộn đất màu / đất vân | 5–30% | Nhồi thật đều, đất ăn màu nên ra nhạt hơn |
Nguồn số liệu và giới hạn của bảng này
Các mã màu trong bảng được đo lại từ ảnh chụp test tile của một nhà cung cấp bột màu Trung Quốc, thuộc dòng bột vẽ dưới men. Chúng tôi tự dựng lại bảng từ số đo, không đăng lại ảnh gốc.
Đây không phải bảng màu của hàng đang bán tại Gốm Thủ Đức và không dùng để tra cứu cho từng mã sản phẩm. Bảng chỉ để thấy quy luật: màu bột khác màu sau nung, và nhiệt độ đổi thì màu đổi.
Ngoài ra, ảnh chụp men bóng luôn có điểm loé sáng, nên số đo lệch ít nhiều so với mắt nhìn ngoài đời. Màu trên màn hình mỗi máy cũng một khác. Kết quả trên chính lò và chính đất của bạn mới là kết quả đúng.